Chamvillage – Khi điêu khắc Chăm được tiếp nối bằng một cách làm nghề nghiêm túc

Có một điều đáng chú ý khi tìm hiểu về Chamvillage: giữa một không gian được hình thành để phục vụ du khách trên hành trình khám phá Mỹ Sơn, phần tạo nên chiều sâu của nơi này lại nằm ở vườn tượng, hai nhà trưng bày và xưởng chế tác điêu khắc.

Tại đây, tượng thần, phù điêu và linh thú Chăm được tái dựng dựa trên những nguyên mẫu thuộc di sản nghệ thuật Champa. Đối với một đơn vị hoạt động trong lĩnh vực điêu khắc, đây là hướng đi cần được tiếp cận bằng kiến thức, kỹ thuật và trách nhiệm nghề nghiệp.

Bởi tái dựng một tác phẩm điêu khắc Chăm hoàn toàn khác với việc sáng tác một sản phẩm trang trí mang cảm hứng Chăm.

Tái dựng để tiếp nối một ngôn ngữ tạo hình

Điêu khắc Chăm sở hữu một ngôn ngữ tạo hình đặc trưng. Từ tượng thần, vũ nữ và linh thú đến những mảng phù điêu trang trí, mỗi tác phẩm đều được hình thành từ một hệ thống tỷ lệ, đường nét, nhịp điệu hình khối và thần thái riêng biệt.

Đằng sau hình thức ấy còn là một thế giới biểu tượng gắn với tín ngưỡng, lịch sử và đời sống tinh thần của cư dân Champa.

Vì vậy, tái dựng một pho tượng Chăm không đơn thuần là sao chép hình dáng bên ngoài. Điều quan trọng hơn là nhận diện và gìn giữ được thần thái của hình tượng cùng những đặc điểm tạo hình cốt lõi của nguyên mẫu.

Người thực hiện cần nghiên cứu nguồn gốc tác phẩm, hiểu cấu trúc tạo hình, đặc điểm phong cách và ý nghĩa biểu tượng của từng chi tiết. Đồng thời, họ phải có đủ kỹ thuật để chuyển tải những giá trị ấy sang một phiên bản mới mà không làm sai lệch tinh thần ban đầu.

Đây là công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, cẩn trọng và một thái độ nghề nghiệp khác với hoạt động sản xuất tượng trang trí thông thường. Chamvillage đã lựa chọn theo đuổi công việc đó như một phần quan trọng trong định hướng phát triển của mình.

Từ nguyên mẫu cổ đến một đời sống mới

Các tác phẩm tại Chamvillage được chế tác với nhiều quy mô khác nhau, từ tượng tròn, phù điêu đến linh thú Chăm. Nhờ đó, chúng có thể hiện diện trong nhiều loại hình không gian kiến trúc và trưng bày.

Một tác phẩm lớn có thể trở thành điểm nhấn trong vườn tượng. Một mảng phù điêu có thể gắn kết với công trình kiến trúc. Những phiên bản có kích thước vừa phải có thể được giới thiệu trong bảo tàng, nhà trưng bày hoặc những không gian văn hóa phù hợp.

Điều đó mở ra một khả năng đáng suy nghĩ đối với việc tiếp cận di sản:

Một hình tượng cổ không nhất thiết chỉ hiện diện trong một không gian cổ.

Khi được tái dựng dựa trên nghiên cứu nghiêm túc và sự tôn trọng nguyên mẫu, nghệ thuật Chăm có thể tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại mà không đánh mất căn cước văn hóa của mình.

Những phiên bản này không thay thế hiện vật gốc và cũng không làm mới lịch sử. Vai trò của chúng là mở rộng cơ hội tiếp cận, giúp công chúng quan sát rõ hơn ngôn ngữ tạo hình và tìm hiểu sâu hơn về một nền nghệ thuật từng phát triển rực rỡ trên dải đất miền Trung.

Một xưởng chế tác phía sau những pho tượng

Chamvillage là đơn vị tham gia tái dựng tượng, phù điêu và linh thú Chăm cho các không gian trưng bày văn hóa Chăm tại Bình Thuận và Quảng Ngãi.

Hoạt động này cho thấy xưởng chế tác không chỉ tạo ra sản phẩm phục vụ tham quan hoặc trang trí. Đây còn là nơi kỹ thuật điêu khắc được vận dụng để tái hiện và truyền tải những hình tượng thuộc về di sản.

Điểm đáng trân trọng trong cách làm nghề ấy là Chamvillage không chỉ nhìn tượng Chăm như một sản phẩm có giá trị thẩm mỹ. Mỗi tác phẩm còn được đặt trong mối liên hệ với lịch sử nghệ thuật, tín ngưỡng và bối cảnh văn hóa đã tạo nên nó.

Điều này càng trở nên có ý nghĩa khi Chamvillage nằm gần Mỹ Sơn – nơi du khách trong và ngoài nước tìm đến để khám phá dấu tích của một nền văn minh từng tồn tại và phát triển trên vùng đất này.

Một người có thể đến Mỹ Sơn vì kiến trúc của những ngôi đền tháp. Họ cũng có thể dừng lại trước một pho tượng vì vẻ đẹp của hình khối và đường nét. Nhưng từ chính pho tượng ấy, câu chuyện về Champa, về tín ngưỡng, nghệ thuật và con người có thể dần được mở ra.

Có tâm với nghề, có trách nhiệm với di sản

Điêu khắc trước hết là nghề của hình khối, vật liệu và đôi tay. Tuy nhiên, với những tác phẩm gắn liền với di sản, kỹ thuật thôi chưa đủ.

Người làm nghề cần có kiến thức để hiểu nguyên mẫu, có sự cẩn trọng để không tùy tiện thay đổi những đặc điểm quan trọng và có thái độ tôn trọng đối với giá trị văn hóa đang được tái hiện.

Chamvillage đáng được ghi nhận ở lựa chọn ấy.

Thay vì chỉ tạo ra những sản phẩm “mang phong vị Chăm”, đơn vị này dành một phần hoạt động của mình cho việc nghiên cứu và tái dựng tượng, phù điêu và linh thú Chăm dựa trên các nguyên mẫu thuộc di sản.

Nhờ đó, những hình tượng cổ có thêm cơ hội được công chúng nhìn thấy và tìm hiểu. Nghệ thuật Chăm không chỉ được biết đến qua sách vở, bảo tàng hay những di tích đã được định danh, mà còn có thể hiện diện trong những không gian phù hợp của đời sống hôm nay.

Đó là một cách làm nghề có tâm. Nhưng quan trọng hơn, đó còn là cách làm nghề có trách nhiệm: biết mình đang tái hiện điều gì, giá trị nào cần được gìn giữ và giới hạn nào không nên vượt qua.

Chamvillage không chỉ chế tác tượng Chăm. Thông qua việc nghiên cứu và tái dựng từ các nguyên mẫu di sản, nơi đây đang góp phần giúp một ngôn ngữ điêu khắc cổ tiếp tục được nhìn thấy, được tìm hiểu và được kết nối với đời sống đương đại.

Hotline liên hệ: 0903 910 922